Twój koszyk jest pusty 
A co jeśli raz w tygodniu przyjmowany zastrzyk z peptydem mógłby powstrzymać napady głodu, utrzymać poziom cukru we krwi w normie i spowolnić tempo trawienia pokarmu przez żołądek, zapewniając uczucie sytości na dłużej? A co jeśli ten sam peptyd miałby również zaskakujące korzyści dla mózgu i serca?
Nie tak dawno temu brzmiałoby to jak science-fiction, ale Ty Wiem, że nie jest. Szum wokół Semaglutyd nie ograniczyło się w końcu do stron czasopism medycznych. Zdominowało również nagłówki gazet na całym świecie.
Ten peptyd GLP-1 został stworzony do leczenia cukrzycy typu 2, ale nowsze badania wykazały, że robi znacznie więcej. Badania potwierdziły silne korzyści układu krążenia – o 20 procent niższe ryzyko udaru i zawału serca – a także ochronę nerek. Efekty neurologiczne, takie jak zwalczanie stanów zapalnych i lepsza wrażliwość na insulinę w mózgu, mogą przynieść korzyści osobom z chorobą Alzheimera i nie tylko. To kolejne cele badawcze, a kto wie, co będzie dalej?
Semaglutyd już aktywnie zmienia życie jako zatwierdzony środek w leczeniu otyłości. Przyszłe badania prawie na pewno doprowadzą do zastosowań, które pomogą milionom innych.
Krótka historia semaglutydu i sposób, w jaki został odkryty
To dłuższa historia, niż mogłoby się wydawać, jeśli dopiero od niedawna zwracasz uwagę na ten peptyd.
Glukagonopodobny peptyd-1, na którym opiera się semaglutyd, został zidentyfikowany w latach 80. XX wieku. Ten naturalny ludzki hormon uwalniany jest w jelitach po jedzeniu. GLP-1 sprawia, że trzustka uwalnia insulinę, gdy jest ona potrzebna, i utrzymuje glukagon pod kontrolą. Zapobiega on również przejadaniu się, sprawiając, że uczucie sytości utrzymuje się dłużej. [1]
Ogromny potencjał nie umknął ich uwadze. Istniał jednak kolosalny problem. Organizm niszczy GLP-1 w ciągu dwóch minut, co czyni go bezużytecznym jako lek.
Jad potwora Gila wypełnił tę lukę. Brzmi to dziwnie, ale bądź ze mną. Heloderma paskowana (to tak na marginesie mało znana jaszczurka) wytwarza związek chemiczny, który naukowcy nazwali później ekscendyną-4. Ten związek działa bardzo podobnie do ludzkiego GLP-1 – zauważyli naukowcy – z tą różnicą, że nie ulega degradacji niemal tak szybko. Ten związek stał się eksenatydem. Pierwszym w historii agonistą receptora GLP-1. Eksenatyd wzbudził entuzjazm i był bardziej praktyczny w leczeniu niż GLP-1, ale nadal wymagał zastrzyków dwa razy dziennie, aby przynosić efekty. To za mało.
Zespół naukowy w Novo Nordisk, który stworzył semaglutyd,eksperymentował natomiast ze zmianą struktury ludzkiego GLP-1. W końcu im się udało. Semaglutyd to syntetyczny peptyd GLP-1, który utrzymuje się – przez tydzień.
Semaglutide przetrwał wszystkie testy stresowe i badania na ludziach, jakim poddali go badacze. Po zatwierdzeniu jako lek na cukrzycę typu 2, spektakularnych korzyści związanych z utratą wagi nie dało się już dłużej ignorować. O innych lekach odchudzających mowiło się, że są skuteczne, jeśli potrafiły zredukować masę ciała o pięć do dziesięciu procent. Semaglutide potrafił zrobić coś lepszego – osiągał 15 procent, i to nie jako ambitne maksimum, lecz jako średni wynik.2]
Jak tak naprawdę działa semaglutyd?
Na trzy różne sposoby, ponieważ receptory GLP-1 znajdują się w całym organizmie:
- Semaglutyd pobudza ośrodki łaknienia w mózgu, więc osoby, które się jadły do syta, nie ulegają już niekontrolowanym napadom głodu, które i tak sprawiają, że chcą więcej. To najważniejszy powód drastycznej utraty wagi, dzięki której semaglutyd wzbudził tak duże zainteresowanie.
- On też rządzi trzustką — uwalniać insulinę i utrzymywać niski poziom glukagonu, gdy stężenie cukru we krwi jest wysokie, ale wstrzymać się z działaniem, gdy wszystko jest w porządku. Ta część sprawia, że Semaglutyd stał się lekiem na cukrzycę nowej generacji. Inne leki wiążą się z ryzykiem zbyt niskiego poziomu cukru we krwi, ale ten peptyd pozwala uniknąć tego problemu.
- Semaglutyd trzyma pokarm w żołądku dłużej — więc dokładnie w momencie, gdy wysyła mózgowi sygnał o zadowoleniu, wywołuje również fizyczne uczucie sytości. Kiedy zjedzenie chociażby jednego kęsa więcej staje się niekomfortowe, odpuszczasz.
Te główne efekty boleśnie uświadamiają, dlaczego semaglutyd podbił świat leczenia cukrzycy typu 2 i otyłości. Biorąc jednak pod uwagę zaobserwowany wpływ na zdrowie serca i nerek, semaglutyd robi wyraźnie więcej. Przygląda się on najważniejszym opublikowanym dotychczas badaniom, aby zrozumieć, co takiego może to być, przejdźmy więc do tego punktu.
Semaglutyd w walce z otyłością, cukrzycą typu 2 i znacznie dalej: co dotychczas mówią badania
Semaglutyd już na dobre zadomowił się w kanonie klinicznym jako skuteczna metoda leczenia otyłości i cukrzycy typu 2.
Badanie kliniczne STEP 1 zmieniło na zawsze możliwości leczenia otyłości – chirurgia bariatryczna była kiedyś jedynym niezawodnym sposobem na uzyskanie rezultatów, jakie wykazał semaglutyd, jednak uczestnicy stracili średnio 15 procent swojej początkowej masy ciała. I nie musieli mieć cukrzycy, aby skorzystać z tych niezwykle skutecznych wyników.3, 4]
Wyniki dotyczące cukrzycy typu 2 były równie imponujące. W badaniu SUSTAIN-6 zaobserwowano redukcję poziomu HbA1c porównywalną do tej, jaką odnotowują osoby stosujące insulinę lub osoby bez cukrzycy. Ważna różnica? Stosowanie insuliny wiąże się z ryzykiem hipoglikemii, ale Semaglutyd nie obniża poziomu cukru we krwi do niebezpiecznie niskich wartości. [5]
Odkrycia te trafiły na czołówki gazet na całym świecie i większość ludzi (nawet ci, którzy nie zmagają się z otyłością, cukrzycą ani nie pracują w dziedzinie naukowej) jest już z nimi aż nazbyt dobrze obeznana. Mniej znane osiągnięcia badawcze w innych dziedzinach są jednak równie ciekawe i zdecydowanie warto o nich poczytać, jeśli postrzegasz semaglutyd wyłącznie jako lek na odchudzanie i cukrzycę.
Semaglutide chroni zdrowie serca
Kolejne badania wykazały działania ochronne na zdrowie serca – początkowo u pacjentów z cukrzycą typu 2, a następnie także u osób z chorobami układu krążenia, ale nie cukrzyca. Skutki okazały się czymś więcej niż tylko “statystycznie istotnymi”. 20-procentowa redukcja ryzyka zawału serca i udaru, a także śmierci z przyczyn sercowo-naczyniowych? “Nawet nieźle” byłoby niedomówieniem stulecia.6, 7]
Semaglutid jako bezpieczna i skuteczna metoda leczenia MASH
Insulinooporność jest kluczową przyczyną stłuszczeniowego zapalenia wątroby związanego z dysfunkcją metaboliczną — co niektóre osoby mogą łatwiej rozpoznać pod dawną nazwą: niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby lub stłuszczeniowe zapalenie wątroby. Semaglutyd skupia się na dokładnie tym mechanizmie, który ją poprawia, a badania kliniczne przyniosły ekscytujące postępy. Ten peptyd obniża zawartość tłuszczu w wątrobie i poziom enzymów wątrobowych w tak dużym stopniu, że w badaniach określono go już jako “bezpieczny i skuteczny w leczeniu NASH”.8]
Jak semaglutyd może zmniejszyć neurozapalenie i wrażliwość mózgu na insulinę
Spekulatywne, ale aktywnie badane – i niezwykle ekscytujące. GLP-1 już znany ze swojego działania przeciwzapalnego i neuroprotekcyjnego, a w mózgu znajdują się receptory. Pacjenci z chorobą Alzheimera cierpią na przewlekłe stan zapalne mózgu, a ich metabolizm glukozy szaleje. Dokładnie z tego powodu potocznie nazywa się ją “cukrzycą typu 3”.
Czy peptyd, który zaczynał jako lek na cukrzycę typu 2, a następnie podbił dziedzinę badań nad otyłością, może również spowolnić postęp choroby Alzheimera, a być może także innych chorób neurodegeneracyjnych? Badanie EVOKE nadal to sprawdza. Więcej nagłówków? Prawie na pewno w drodze.9]
Semaglutide powstrzymuje napady głodu – a badania już biorą na celownik inne uzależnienia
Piętnastoprocentowa utrata masy ciała, jaką osoby z receptą na semaglutyd są w stanie osiągnąć, wynika z kilku różnych mechanizmów. Ustąpienie napadów głodu jest jednym z najważniejszych, a proces ten zachodzi w ośrodkach nagrody w mózgu. Myśl, że ten sam proces może również pomóc osobom z innymi uzależnieniami od substancji i behawioralnymi, ma sens, a badania nad tą możliwością są obecnie w pełnym toku.10]
Semaglutyd poprawiający oporność na insulinę, płodność i masę ciała u pacjentek z PCOS
Wydaje się to niemalże refleksją po czasie, ale tylko dlatego, że PCO jest tak ściśle powiązany z opornością na insulinę i jest całkowicie logiczne, że semaglutyd obiecująco wypada w tym obszarze. Od 6 do 13 procent kobiet na całym świecie, które cierpią na zespół policystycznych jajników, z pewnością twierdziłoby jednak inaczej. Semaglutyd poprawia wrażliwość na insulinę i pomaga osobom otyłym w znacznym stopniu utracić wagę. Nie jest więc niczym zaskakującym, że przekłada się to na bardziej przewidywalne cykle miesiączkowe i lepszą płodność u pacjentek z PCO.11]
Jak podaje się semaglutyd w warunkach badawczych?
Semaglutyd dzieli 94 procent swojej struktury z naturalnym, rodzimym GLP-1 wytwarzanym przez ludzki organizm – z modyfikacjami wprowadzonymi w celu wydłużenia jego okresu półtrwania do tygodnia. Uczyniło to jego podawanie wygodnym. W badaniach stosuje się dwie główne drogi podawania – wstrzyknięcia podskórne oraz doustną.
Wstrzyknięcie podskórne lub domięśniowe raz w tygodniu jest częstszym wyborem, ponieważ ma doskonałą biodostępność i skutecznie przenika do krwiobiegu. Kliniczne zastosowanie w leczeniu otyłości przebiega według tego samego wzorca, a pacjenci nie mają zbyt dużych trudności z nauką samodzielnego wykonywania tych zastrzyków.
Jednakże podawanie doustne jest również stosowane w niektórych badaniach – zwłaszcza w przypadku badań nad cukrzycą typu 2. Tabletki zawierają substancję wspomagającą wchłanianie, która zwiększa ich biodostępność.
Jak badacze ustalają protokoły dawkowania semaglutydu? I jakie są jego obecne dawki, które były badane?
Rozszerzone badania kliniczne III fazy doprowadziły do ustalenia protokołu dawkowania, a nowe projekty badań go stosują lub dostosowują:
- Aplikacje do kontroli wagi wykorzystują stopniowo zwiększane dawki — pierwsze 0,25 mg tygodniowo przez cztery tygodnie, następnie 0,5 mg, 1,0 mg i 1,7 mg. Docelowa dawka podtrzymująca wynosi często 2,4 mg tygodniowo.
- Badania dotyczące cukrzycy typu 2 stosują nieco niższe dawki. Znaczna część literatury wymienia dawki maksymalne wynoszące 1,0 mg lub 2,0 mg na tydzień.
- Badania nad zdrowiem serca często zaczynają się od 0,25 mg i powoli zwiększają dawkę do maksymalnie 1 mg.
Badacze mogą i powinni korzystać z bardzo szczegółowych przeglądów, które już się odbyły. Istniejące badania dostarczają wglądu w najlepszy protokół dawkowania, nawet gdy badanie dotyczy nowego lub mniej zbadanego obszaru poszukiwań.12]
Czy są jakieś przeciwwskazania?
Tak — nie każdy jest dobrym kandydatem do stosowania semaglutydu, co znajduje odzwierciedlenie zarówno w doborze uczestników badań, jak i w praktyce klinicznej. Jak zawsze, znana nadwrażliwość na semaglutyd (potwierdzona wcześniejszym podaniem) dyskwalifikuje pacjentów z dalszego udziału. Osoby z rodzinnym lub osobistym wywiadem w kierunku rdzeniastego raka tarczycy nie mogą przyjmować semaglutydu, podobnie jak osoby z zespołem mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2.
Semaglutyd to ‘influencer wielu układów’ — a badania trwają
Jego wyniki w leczeniu cukrzycy typu 2 były już wystarczająco imponujące, a niezwykle skuteczne efekty odchudzające zmieniły semaglutyd z imponującego w rewolucyjny. Najbardziej ekscytująca część? Jest całkiem możliwe, że obecny stan wiedzy naukowej zaledwie zarysował powierzchnię. Kierunki badań obejmują już zdrowie serca i ochronę mózgu. Czas – i cała masa badań – pokaże, co będzie następne dla semaglutydu.
Często zadawane pytania
Wyniki utraty wagi mają charakter postępowy i wymagają czasu. Uczestnicy przełomowych badań klinicznych zazwyczaj zauważali pierwsze rezultaty odchudzania w ciągu 16 tygodni. Najbardziej dramatyczne spadki wagi pojawiały się po osiągnięciu maksymalnej dawki, a ostateczne rezultaty obserwowano po 60 do 68 tygodniach. Tempo utraty wagi może się różnić. Zazwyczaj zaczyna się szybko, zwalnia, a następnie znów przyspiesza.
Semaglutyd robi wrażenie, ale nie aż takie, by działał w nieskończoność, gdy przestaje się go stosować. Otyłość jest chorobą przewlekłą i mogą być wymagane dawki podtrzymujące. Wielu uczestników badań rzeczywiście udaje się utrzymać znaczną część utraconej wagi.
Nie bezpośrednio, ale każda drastyczna utrata wagi może czasami powodować wypadanie lub przerzedzenie włosów – po semaglutydzie, a także po operacji lub rygorystycznej diecie. Wypadanie włosów związane z utratą wagi ma charakter tymczasowy.
Najważniejszą kwestią jest tutaj to, że semaglutyd opóźnia opróżnianie żołądka. Może to wpłynąć na szybkość i skuteczność wchłaniania niektórych leków doustnych. Powinny to uwzględniać zarówno projekty badań, jak i lekarze przepisujący semaglutyd.
Odnośniki naukowe i źródła
- https://www.jci.org/articles/view/175634[↩]
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23231438/[↩]
- https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00325481.2022.2147326#d1e430[↩]
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9758543/[↩]
- https://academic.oup.com/ndt/article/40/2/352/7704453[↩]
- https://link.springer.com/article/10.1007/s13300-024-01659-7[↩]
- https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2307563[↩]
- https://www.nature.com/articles/s41575-020-00396-z[↩]
- https://link.springer.com/article/10.1186/s13195-024-01666-7[↩]
- https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/29767342251351111[↩]
- https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/20565623.2025.2483607[↩]
- https://www.drugs.com/dosage/semaglutide.html[↩]
