Twój koszyk jest pusty 
Kisspeptyna-10 może być najmniejszym członkiem rodziny kisspeptyn, ale ten mały peptyd radzi sobie znacznie lepiej, niż wskazywałby na to jego rozmiar. Podobnie jak wszystkie kisspeptyny, pochodzi z genu KISS1, który zawdzięcza swoją zainspirowaną czekoladą nazwę zespołowi naukowemu, który go odkrył, w Hershey, PA.
Choć może być małych rozmiarów, Kisspeptina-10 posiada pełną aktywność biologiczną niezbędną do wiążą się z receptorem GPR54 odpowiedzialnym za uwalnianie impulsów GnRH (i tym samym zasadniczo utrzymującym cały układ rozrodczy w stanie działania).
Kiedy naukowcy po raz pierwszy odkryli kisspeptynę-10, interesowali się głównie jej potencjalną zdolnością do zwalczania nowotworów. Zainteresowanie tym peptydem ze względu na jego zdolność do hamowanie przerzutów było tak silne, że w części wczesnych publikacji nazywano je “metastyną”.” Ten punkt ciężkości przesunął się w miarę postępów badań.
Znaczna część dzisiejszych badań nad kisspeptyną-10 skupia się na jej potencjale jako leczenie niepłodności. Dla wielu jeszcze bardziej interesująca jest jej “rola drugorzędna” — wczesne badania nad kisspeptyną-10 wykazały, że może ona “naprawić” niskie libido i problemy z podnieceniem wywołane problemami nastroju i psychicznymi.
Ten szybki przegląd może w zupełności wystarczyć osobom, które interesują się Kisspeptin-10 jedynie przelotnie. W tej konkretnej historii kryje się jednak znacznie więcej. Zostań, jeśli chcesz dowiedzieć się co.
Bardzo krótka historia kisspeptyny-10
Każde wielkie odkrycie wiąże się z dobrą historią. Ta zaczyna się w miejscu słynącym z czekolady — w Hershey w Pensylwanii. Tam, badacze zidentyfikowali nowy gen o pozornej zdolności do zwalczania rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych. Nazwali go KISS1 na cześć małych czekoladek. Nic więc dziwnego, że peptydy produkowane przez ten gen stały się “kisspeptynami”.”
Początkowy szum medialny dotyczył głównie raka. Dłuższą formę peptydu, kisspeptynę-54, nazwanono metastyną. Nazwa ta przylgnęła na stałe. Nieco późniejsze badania wykazały, że peptyd ten odgrywa również kluczową rolę w rozmnażaniu. Nikt zainteresowany peptydami nie będzie tym zaskoczony — te łańcuchy aminokwasów często wykazują wszechstronne działanie.
Białko KISS1 jest w naturalny sposób przetwarzane na znacznie mniejsze fragmenty (aż do 145!), a wszystkie te cząsteczki wiążą się z GPR54. To jest receptor, który aktywuje GnRH, hormon rozrodczy wytwarzający LH i FSH — bez którego dojrzewanie, rozmnażanie i libido nie “działają” u mężczyzn, kobiet ani zresztą u innych ssaków.
Naukowcy odkryli, że wyłączenie genu KISS1 powoduje hipogonadotropowy hipogonadyzm — całkowity brak przejścia przez okres dojrzewania. Co jeszcze bardziej fascynujące? Odwrotna sytuacja również była prawdziwa. Jego aktywacja mogła wywołać dojrzewanie. To odkrycie zmieniło wszystko. Kiszpeptyna nie tylko “ma coś wspólnego z rozrodem”, ale w rzeczywistości jest tym, co kontroluje całą kaskadę.1]
Obejmuje to libido, na którym skupiają się nowsze badania, ale także regulację nastroju i zdrowie metaboliczne. Kisspeptin-10 już wywołał poruszenie, ale historia ta jest wciąż pisana.
Jak działa peptyd Kisspeptin-10?
To właściwie zależy od biologii organizmu, w którym jest aktywny, ale w zasadzie Kisspeptin-10 działa tak:
- Pojawia się ono. Forma naturalna pochodzi ze wyspecjalizowanych neuronów w podwzgórzu, podczas gdy jej syntetyczny odpowiednik pochodzi z fiolki starannie zsyntetyzowanej w laboratorium tak, aby była identyczna z naturalną kisseptyną-10.
- Kisspeptyna-10 wiąże się z receptorem KISS1R na neuronach GnRH.
- Hormon uwalniający gonadotropiny jest pompowany.
- Następnie trafia do przysadki mózgowej, gdzie pobudza wydzielanie kolejnych dwóch hormonów: hormonu luteinizującego i hormonu stymulującego pęcherzyki.
- Te dwa krążą potem po organizmie, gdzie mogą stymulować estrogen lub testosteron (w zależności od organizmu!) i wspierać płodność.
Jego działanie przeciwnowotworowe polega na czymś nieco innym. Komórki nowotworowe również posiadają receptory KISS1R. Kiedy kisspeptyna wiąże się z nimi, hamuje to (ogranicza, choć nie do końca zatrzymuje) migrację, adhezję i inwazję komórek. Wszystkie te procesy są niezbędne do rozprzestrzeniania się nowotworu.
Jakie zastosowania ma kisspeptyna-10 we współczesnej nauce i badaniach nad zdrowiem (i co może być następne)?
Kisspeptin-10 to fundamentalny, niezbędny “wyzwalacz” osi HPG – nic więc dziwnego, że zastosowania kliniczne i przyszłe kierunki badań nie ograniczają się tylko do jednego obszaru. Ciekawi Was, co nauka odkryła już na temat kisspeptyny-10? Bardzo dobrze, zaraz się o tym dowiecie, zaczynając od najbardziej ugruntowanych zastosowań, a kończąc na kierunkach eksperymentalnych i przyszłosciowych. (Zawsze najlepiej zostawić to, co najbardziej emocjonujące, na sam koniec, prawda?)
Diagnozowanie źródła hipogonadyzmu
Dlaczego organizm pacjenta nie produkuje sam wystarczającej ilości hormonów płciowych – a dokładniej, czy problem tkwi w mózgu, czy w gonadach? Dawka kisspeptyny może powiedzieć lekarzom dokładnie, co działa, a co nie. Nazywa się to testem stymulacji kisspeptyną. Jeśli po podaniu dawki wzrosną poziomy LH i FSH, problem prawdopodobnie leży w podwzgórzu. Jeśli nie, znajduje się on w przysadce lub w gonadach.2, 3]
Kisspeptin-10 jako bardziej naturalne podejście do zapłodnienia in vitro
Zapłodnienie in vitro polega na pobieraniu dojrzałych komórek jajowych, których stymulacja i dojrzewanie za pomocą środków farmakologicznych powszechnie wiążą się z zespołem hiperstymulacji jajników. Badania analizowały możliwość zastosowania kisspeptyny-10 do dojrzewania oocytów w zamian, co pozwala ograniczyć to ryzyko.4]
Kisspeptin-10 jako lek na niskie libido i dysfunkcje seksualne
Badania ustaliły już, że Kisspeptin-10 (jako najmniejszy funkcjonalny fragment) uruchamia i stymuluje naturalną kaskadę hormonów. Badania musiały w końcu skupić się na jego potencjalnym wpływie na funkcje seksualne i libido – to była tylko kwestia czasu.
Badania na zwierzętach dotknęły już wpływu kisspeptyny-10 na obszary mózgu powiązane z libido, przynosząc obiecujące wyniki. Jest to wręcz do przewidzenia, jeśli wziąć pod uwagę, że kisspeptyna-10 działa poprzez przywrócenie zdrowego, normalnego poziomu hormonów płciowych u mężczyzn i kobiet. Zastosowanie to jest nadal eksperymentalne, ale należy do najbardziej ekscytujących perspektyw na przyszłość.5, 6Obecne metody leczenia niskiego libido i dysfunkcji seksualnych często naciskają przyciski, których nie trzeba naciskać. Kisspeptin-10 może, przy umiejętnym stosowaniu, uderzać w główne przyczyny w mózgu.
Kisspeptin-10 jako hormonalna ‘fontanna młodości’
Wciąż w sferze spekulacji, ale to ogromny obszar zainteresowań naukowych. Badania wykazały już, że naturalny poziom kisspeptyny spada wraz z wiekiem. Fakt ten może rzeczywiście mieć coś wspólnego z procesami, które wyzwalają menopauzę i andropauzę. Mogłoby to również pomóc wyjaśnić, dlaczego ryzyko dysfunkcji seksualnych rośnie wraz z upływem czasu. [7, 8]
Więc co, gdyby syntetyczna kisspeptyna-10 mogła wkroczyć, aby ponownie odwrócić tę klepsydrę do góry dnem? Co, gdyby przywrócenie poziomu LH i FSH mogło stworzyć równowagę hormonalną naturalnie występującą tylko w młodości — ale znacznie później w życiu? To kolejne pytanie, jakie zaczynają zadawać sobie naukowcy badający kisspeptynę-10.
Nastrój, metabolizm i nie tylko
Związek między nastrojem a hormonami płciowymi jest niezaprzeczalny – zobacz na przykład przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne (PMDD) i depresję poporodową. Badania wykazały, że kisspeptyna-10 może odgrywać rolę w leczeniu niektórych przypadków niepłodności i niskiego libido. Czy jej działanie rozciąga się również na nastrój?
Badania na zwierzętach próbują to ustalić. Nic definitywnego nie zostało jeszcze udowodnione w przypadku ludzi, ale to jest już jasne, że kisspeptyna-10 zwalcza lęk, działa przeciwdepresyjnie i dodaje energii w modelach zwierzęcych.9, 10]
Ten sam proces ma zastosowanie metaboliczne, ponieważ w trzustce również znajdują się receptory kisspeptyny. Obszar ten również znajduje się w fazie spekulatywnej, jednak podawanie kisspeptyny-10 poprawia tolerancję glukozy i poziom krążącej insuliny w modelach zwierzęcych. [11]
Tłumienie przerzutów — Pierwotne źródło sławy
Wracając do pierwotnego celu badań nad kisspeptyną-10, walka z rakiem wciąż pozostaje aktywnym obszarem badań. W rzeczywistości zyskuje ona na sile. Zespoły naukowe opracowują obecnie długo działające analogi kisspeptyny, które robią coś przeciwnego niż kisspeptyna-10 – hamują hormony płciowe, co ma znaczenie w przypadku nowotworów wrażliwych na hormony, takich jak rak prostaty i niektóre rodzaje raka piersi.12Ponadto powstrzymywanie migracji komórek, która powoduje przerzuty, jest również nadal badane, choć ta dziedzina nie rozwijała się tak szybko, jak wszystkie inne.
Jak kisspeptina-10 jest podawana w warunkach badawczych?
Jeśli interesujesz się badaniami nad peptydami, wiesz, że dostarczenie peptydów do celu wcale nie jest takie proste. Peptydy są delikatne i nietrwałe. Enzymy trawienne, na które byłyby narażone przy podaniu doustnym, degradują je.
Dotychczasowa literatura skupia się na kilku różnych metodach dostarczania. Właściwa z nich zależy od celu badań.
Zastrzyki podskórne i domięśniowe są zdecydowanie najczęstszą drogą podania w badaniach — ponieważ cechuje się wysoką biodostępnością, ponieważ prowadzi do profilu uwalniania mniej więcej zgodnego z naturalnym oraz ponieważ jest praktyczna w długoterminowych badaniach na zwierzętach lub wielodawkowych badaniach klinicznych z udziałem ludzi. Badano również dożylne podawanie kisspeptyny. Sprawia to, że dawka jest dostępna natychmiast i charakteryzuje się przewidywalnymi stężeniami szczytowymi, dlatego stosuje się ją w testach prowokacyjnych z kisspeptyną.13]
Poza tymi dwoma powszechnymi metodami dostarczania, naukowcy opracowali również donosową kisspeptynę-10 do stosowania w modelach zwierzęcych — zwłaszcza w badaniach długoterminowych.14]
Jakie są obliczone protokoły dawkowania kisspeptiny-10 w badaniach?
Gdy kwestię “jak” mamy już z głowy, “ile” to kolejne oczywiste pytanie. Schematy dawkowania w projektach badań zawsze opierają się na celach badawczych i modelach. To samo dotyczy wszystkich warunków klinicznych.
Na przykład test stymulacyjny z użyciem kisspeptyny wykonuje się za pomocą pojedynczej dawki. Badany organizm albo zareaguje, albo nie, a ta pojedyncza dawka zapewnia jasność wyników. Badania płodności wymagają aplikacji wielu dawek, precyzyjnie dostosowanych w celu osiągnięcia zamierzonego celu. Badania nad nowotworami opierają się na przewlekłym stosowaniu wysokich dawek.
Modele badawcze znacznie się różnią. (Mysz to nie to samo co ryba. Ani człowiek.) Dawki kisspeptyny-10 można do pewnego stopnia obliczać na podstawie masy ciała, jednak nadal trzeba brać pod uwagę czynniki specyficzne dla danego gatunku. W przypadku badań na ludziach cytowano dawki od 1 do 4,8 mcg/kg lub około 100 mcg dziennie.15]
Literatura podaje, że najczęściej badane u ludzi dawki wynosiły:
- 100 mcg (mikrogramów) dziennie przez 5 dni;
- Zwiększ do 250 mcg po tygodniu i utrzymuj tę dawkę przez miesiąc, robiąc również przerwę w weekendy.
Inne zmienne są specyficzne dla obiektu badań. Obejmują one płeć, wiek (znany również jako status hormonalny) oraz stan zdrowia.
Przeciwwskazania — co wiadomo o tym, kto nie jest kandydatem do stosowania kisspeptyny-10?
Przeciwwskazania (czyli “kto nie powinien stosować kisspeptyny-10”) są nadal określane w badaniach. Ponieważ kisspeptyna-10 stymuluje uwalnianie GnRH, a następnie wyzwala uwalnianie LH i FSH w celu zwiększenia poziomu testosteronu lub estrogenu, słabymi kandydatami są osoby, na które ten wzrost może wpłynąć negatywnie.
Zdecydowanie obejmują one kobiety w ciąży i karmiące piersią. Zazwyczaj uwzględniają osoby z aktywnym nowotworem hormonozależnym (chyba że są badane w modelach zwierzęcych do tego celu). Osoby z zaburzeniami tarczycy lub problemami z nadnerczami również są zazwyczaj wykluczane. W przyszłych badaniach z udziałem ludzi uczestnicy nie powinni mieć zespołu policystycznych jajników (PCOS) ani przedwczesnego dojrzewania. Ponadto powszechną praktyką jest dyskwalifikowanie potencjalnych uczestników z niezwiązanymi z tym problemami zdrowotnymi – takimi jak choroby serca lub wątroba.
Kwestie bezpieczeństwa leżą u podstaw każdego dobrego projektu badania. Dotyczy to nawet modeli gryzoni, ponieważ badacze chcą uwzględnić wszystkie zmienne, aby uzyskać jak najbardziej wiarygodne i rzetelne wyniki naukowe.
Peptydy badane obok Kisspeptyny-10 w projektach badań wielopeptydowych
Badania nad eksperymentalnymi peptydami mogą skłonić badaczy do przyjrzenia się bliżej interakcjom między peptydami – czasem określanym jako łączenie (stacking). Cel? Zidentyfikowanie i zbadanie, w jaki sposób protokoły wielopeptydowe mogą prowadzić do efektów typu “suma jest większa niż jej części”.
Niektóre omówione protokoły:
- Kisspeptyna-10 + PT-141 — Kisspeptin-10 uruchamia całą oś HPG, podczas gdy PT-141 wpływa głównie na centralny układ nerwowy. Pytanie, czy ta kombinacja może wpłynąć na funkcje seksualne i pożądanie silniej niż którykolwiek składnik osobno, budzi zainteresowanie niektórych badaczy.
- Kisspeptin-10 + Ipamorelina — ponieważ zarówno oś HPG, jak i GH są ważne dla zdrowia metabolicznego i sylwetki.
Te kombinacje są ekscytujące dla badaczy, ale stanowią również wyzwanie dla dobrze zaprojektowanego badania. Kiedy dwa różne peptydy wymagają różnych czasów podania i dawek, a nagle pojawia się więcej zmiennych do uwzględnienia, nauka staje się skomplikowana. Jest jednak także pozytywna strona – to potencjalnie całkowicie nowe odkrycia.
Ekscytujące pytania, do których zadawania kisaspeptyna-10 skłania naukowców
Kisspeptin-10 przeszedł niezwykłą drogę od momentu swojego odkrycia — a teraz ty również. Jego historia rozpoczęła się od badań nad rakiem, ale obecnie Kisspeptin-10 jest znany jako malutki peptyd, który wyzwala całą kaskadę rozrodczą, od GnRH po testosteron i estrogen. Ta historia nie jest jeszcze bliska końca. W badaniach nad Kisspeptin-10 testowano go już jako potencjalny lek na niskie libido i dysfunkcje seksualne (przy czym wiele jeszcze przed nami), jednak kolejne duże obszary badań wiążą się z nastrojem, starzeniem się i metabolizmem.
Jak przywrócenie poziomu kisspeptyny mogłoby wpłynąć na spadek sprawności związany z wiekiem – w sferze seksualnej i poza nią? Biorąc pod uwagę, że jej receptory znajdują się w kluczowych obszarach mózgu, jaką rolę odgrywa kisspeptyna-10 w leczeniu zaburzeń nastroju? Czy możliwe jest wykorzystanie tendencji kisspeptyny do desensytyzacji jej receptorów w przyszłym leczeniu nowotworów?
Oto pytania, na które naukowcy zajmujący się najnowocześniejszymi badaniami nie znoszą nie znać odpowiedzi – i to właśnie dlatego Kisspeptin-10 z pewnością nadal będzie trafiać na czołówki gazet w przyszłości.
Często zadawane pytania
Oś rozrodcza jest głównym celem — kisseptyna uruchamia uwalnianie GnRH, LH i FSH. Żaden z różnych układów dokrewnych nie jest jednak całkowicie odizolowany od pozostałych i jest całkiem możliwe, że stymulowanie kaskady rozrodczej może rzeczywiście wywołać pośrednie skutki w innych układach. Jak dokładnie? To z pewnością ustalą przyszłe badania.
W mózgu znajduje się mnóstwo receptorów kisspeptyny. Kisspeptyna-10 komunikuje się nie tylko z przysadką mózgową, lecz także z układami, które wpływają na nastrój, emocje oraz pożądanie seksualne. Krótko mówiąc? Kisspeptyna-10 ma potencjał, aby wywierać dość głęboki wpływ na mózg, i właśnie dlatego badania nad jej rolą w depresji i libido związanym ze stresem nabierają tempa.
Tak, ale dość pośrednio. Wywołaj kaskadę GnRH, a otrzymasz więcej FSH i testosteronu – oba są potrzebne do produkcji plemników. Badania nad kisspeptyną-10 w kontekście hipogonadyzmu hypogonadotropowego powinny przyciągnąć uwagę każdego, kto interesuje się niską liczbą plemników spowodowaną zaburzeniami sygnalizacji mózgowej.
Liczby wskazują tutaj na liczbę aminokwasów. Kisspeptyna-54 ma ich 54 – to pełny łańcuch o dłuższym okresie półtrwania. Kisspeptyna-10 ma ich 10. To najkrótszy aktywny fragment, który robi dokładnie to samo co kisspeptyna-54. Tyle że nie tak długo.
Odnośniki naukowe i źródła
- https://www.thelancet.com/journals/landia/article/PIIS2213-8587(13)70098-6/fulltext[↩]
- https://portlandpress.com/clinsci/article/137/11/863/233116[↩]
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7282711/[↩]
- https://link.springer.com/article/10.1186/s12958-024-01332-5[↩]
- https://www.cell.com/trends/endocrinology-metabolism/abstract/S1043-2760(25)00047-5[↩]
- https://www.thieme-connect.com/products/ejournals/abstract/10.1055/s-0039-3400992[↩]
- https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09513590.2022.2028768[↩]
- https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-63001-4_8[↩]
- https://www.nature.com/articles/s41574-020-00438-1[↩]
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11589217/[↩]
- https://link.springer.com/article/10.1007/s00125-009-1283-1[↩]
- https://academic.oup.com/jcem/article-abstract/99/8/E1445/2537410[↩]
- https://karger.com/nen/article-abstract/102/3/238/220245/Potential-Clinical-Use-of-Kisspeptin[↩]
- https://journals.eco-vector.com/RCF/article/view/676528[↩]
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2797718[↩]
